30 2019 жылғы 14 тамызда Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Төтенше жағдайлар комитетінде еліміздегі мұздақ көлін босату салдарынан орын алған Алматы қаласындағы жедел жағдай және еліміздегі өрт қауіпті жағдайы туралы баспасөз конференциясы өтті. Спикер болып Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің орынбасары Ю.В. Ильин сөз сөйледі.
Соңғы екі айда тұрақты температуралық фонға байланысты, 14 тамызда сағат 06.08-де қолданыстағы ішкі арналар, шамамен секундына 5 текше метр бойынша Қарғалы өзені бассейнінің №1 көлінің босауы орын алды, көлдегі су деңгейі 5 метрге төмендеді, түскен судың алдын ала көлемі 20 мыңнан астам текше метр.
Шұғыл түрде Қарғалы шатқалында тұратын халықты сирено-сөйлеу құрылғылары арқылы хабардар ету жүргізілді.
Халықты хабардар ету үшін Наурызбай ауданының өрт сөндіру бөлімшелері, жол-патрульдік экипаждары жіберілді. Наурызбай ауданындағы зардап шеккен халықты қабылдау пункттері дайындыққа келтірілді, эвакуациялау үшін
Бостандық ауданындағы мектептер дайындалды. Наурызбай ауданы Қарғалы өзенінің бойындағы учаскеде газбен қамтамасыз ету ажыратылып, электр энергиясы тоқтан ажыратылып, полиция қызметкерлері қатарынан 400 адамнан тұратын бекеттер қойылды.
ҚР ІІМ ТЖК Алматы қаласы ТЖД-да республикалық және қалалық жедел штабтар құрылды. ІІМ ТЖК ДЖБО-да ашық желі 53-32-79 ашылды.
Алматы қаласы ТЖД-ның барлық жеке құрамы, күштері мен құралдары әрекет ету үшін дабыл бойынша көтерілді. Қазавиақұтқару борттары, Алматы қ. Құтқару қызметі және Ұлттық ұланның жеке құрамы дайындыққа келтірілді.
Жалпы саны 900-ден астам адам және 119 бірлік техника жедел ден қою үшін күштер мен құралдар тобы дайындалды,оның ішінде жергілікті атқарушы органдардан, 149 адам және 60 бірлік техника Алматы қаласы ТЖД 216 адам және 59 бірлік техника қауіпті учаскеге жіберілді.
Өз кезегінде ТЖ комитетінің Қазселденқорғау қызметі сел шығарындыларын алдын алу мақсатында осы көлді босату бойынша алдын алу жұмыстарын жүргізуде, бұл жұмыс 2019 жылғы 6 маусымда басталды.
Ол үшін өнімділігі жоғары 6 сорғы, пластикалық құбырлардан жасалған сифондық жіптер тартылды, сондай-ақ экскаватордың көмегімен суды транзиттік түсіру үшін эвакуациялық арна салынды.
Жалпы жұмыстар басталғаннан бері бастапқы көлемі 77,2 мың текше метр болған кезде 1,6 млн. текше метр су ағызылды.
Алдын ала 1764 адам алдын ала есеп бойынша тұратын 8 учаске анықталып, 564 нысан мен сел шығарындысы жағдайында су басуға ұшыраған үйлер орналасқан.
Сағат 10.13-те көлден судың сынуы тоқтатылды, эвакуациялық каналда жерүсті ағысы жоқ. Су шығыны Қарғалы гидробекетінің жоғарғы жағы секундына 5 текше метрден 0,8-0,9 текше метрге дейін төмендеді. Су Қарғалы бөгетіне секундына 4,52 текше метр шығынмен келеді (судың лайлануы 3 балл).
Жалпы, Қарғалы өзенінің арнасы тұрақтанды (Алматы қаласының аумағы бойынша 31,1 шақырымнан 29 шақырым) және секундына 20 текше метрге дейін өткізуге қабілетті (қазіргі уақытта ағымдағы шығын секундына 4,52 текше метрді құрайды).
Қарғалы өзенінің арнасы бойында орналасқан тұрғын үйлер мен учаскелерді су басу туралы ақпарат келіп түскен жоқ.
Анықтамалық:
Республика аумағында 695 сел қаупі бар учаске бар (Алматы облысы – 223, Алматы қаласы – 195, Жамбыл облысы – 140, Түркістан облысы – 114, ШҚО - 23), олардың әсер ету аймағына 11 мыңнан астам объект және 60 мыңнан астам тұрғын түседі.
Сонымен қатар, мұздақ-мұздық және үйінді көлдердің саны 927-ні құрайды (Алматы облысында-675, ШҚО - 146, Түркістан облысында - 42, Алматы қаласында - 37, Жамбыл облысында – 27).
Жыл сайын көлдер саны артып келеді, 2016 жылы олардың саны 665, 2017 жылы – 694, 2018 жылы – 721 құрады.
Уақытылы ден қою және қорғау жөнінде шаралар қабылдау мақсатында «Қазселденқорғау» ММ сел және сырғымадан (ІІМ ТЖК ведомстволық бағынысты бөлімшесі) гидрометеорологиялық жағдайға мониторинг жүргізеді және 97 бекет пен 30 диспетчерлік пункт тау өзендеріне бақылау жүргізеді (57 жыл бойы, 33 маусымдық және 7 қосымша).
Алматы, Шығыс Қазақстан, Жамбыл облыстары мен Алматы қаласының сел қаупі бар өзендері бассейндеріне 17 аэровизуалды және 725 жерүсті зерттеу жүргізілді.
Бұдан басқа, бақылаушылар мен жабдықтарды биік таулы бекеттер мен көлдерге жеткізу үшін 52 ұшу жүзеге асырылды («Қазавиақұтқару» АҚ тікұшақтары).
Тауда температураның көтерілуіне байланысты (мұздықтардың еру биіктігі 4 мың метрден асады) мұздық көлдер еріген сулармен қарқынды толтыру сатысында.
Алматы қаласы мен Алматы облысындағы көлдерден жерүсті ағысы орташа, Шығыс Қазақстан, Жамбыл және Түркістан облыстарында шамалы.
Сонымен қатар, күнделікті мониторинг жүргізу және сел қаупі бар учаскелерді зерттеу нәтижесінде 14 аса серпінді мұздық көлдер анықталды (Кіші Алматы, Үлкен Алматы, Қарғалы, Ақсай, Талғар, Қаскелең, Түрген, Қорғас, Сарқан, Биен өзендерінің бассейндерінде), оның ішінде Қарғалы өзенінің бассейнінде бір көл анықталды.
Маусым айынан бастап алдын алу іс-шаралары кешенін жүргізу басталды, атап айтқанда арналар мен сифондар орнату, мұзда көлдерде жарылыс және жер жұмыстарын жүргізу басталды.
Соңғы 2 ай ішінде Алматы өңірінде ауаның температурасы 30 градустан жоғары және тиісінше мұздықтардың еру биіктігі (нөлдік изотерма) 4 мың метрден жоғары екенін атап өту қажет.
Сонымен қатар, ағымдағы жылғы 11 тамызда нөлдік изотерма 5 мың метрге жетті, өзен бассейндеріндегі су шығындарының артуына алып келеді.
Мысалы, Қарғалы өзенінің көлінде (№1) ағымдағы жылдың маусым айынан бастап өнімділігі жоғары 6 сорғымен (400 м3/сағ) босату жүзеге асырылды.
Күн сайын көтерілген (3500 метр биіктікке) экскаватормен көлден тәулік сайын су бұруды арттыру үшін эвакуациялық арнаны ірі габаритті тастардан, қойлар мен топырақтан тазарту жүзеге асырылды. Эвакуациялау арнасы бойынша су шығыны секундына 120 метрді құрайды. Алғашқы деңгей 332 см төмендеді. Көлден 1,6 млн. текше метр су ағызылды,бұл көлдің бастапқы көлемінен 20 есе артық (77,2 мың м3).
Осындай шаралар басқа 13 көлде де өткізіледі.
Жалпы, жұмыстар басталғаннан бері 5,9 млн. астам текше метр бақылауға алынып су ағызу жұмысы жүргізілді.
Мұздақ көлдерде атқарылған жұмыс нәтижесінде су деңгейінің төмендеуі байқалады.
Алдын алу шараларының пысықталған және тиімді жүйесі теңіз көлдерінің бұзылу қаупін төмендетуге, олардың көлемін қауіпсіз деңгейге дейін азайтуға, сел ағындарының пайда болуына және елді мекендердің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретінін атап өту қажет.
Сонымен қатар, өзендер мен автожолдардың қауіпті учаскелерінде 100-ден астам ақпараттық қалқандар мен ескерту белгілері қойылған.
Ағымдағы жылдың басынан 464 орман (+71%, 2018ж. - 271) және 37 дала өрті (+19%, 2018ж. - 31) тіркелді, 3 716 (+55%, 2018ж. - 2398) өрт болды.
Республика аумағында қалыптасқан ыстық және құрғақ ауа райы республиканың барлық аумағында (Ақмола, Ақтөбе, Алматы, Атырау, Шығыс Қазақстан, Батыс Қазақстан, Қостанай, Қызылорда, Павлодар және Солтүстік Қазақстан облыстарында) өрт қауіптілігінің артуына және табиғи өрттермен жағдайдың күрделенуіне ықпал етеді.
Өрт алаңы 123 мың гектардан астам, материалдық залал 67% - ға төмендеп, 206,5 млн. теңгені құрады (9.08.2019 ж.жағдай бойынша).
Бүгінгі күні республика бойынша жалпы алаңы 1000 гектардан астам 7 табиғи өрт, оның ішінде Ақмола, Алматы, Қарағанды және Қостанай облыстарының орман қоры аумақтарында 6 табиғи өрт жұмыс істейді. Өртті жоюға ТЖ департаменттерінің, жергілікті атқарушы органдардың, ерікті өртке қарсы құрылымдардың 500-ге жуық адамы мен 60 техникасы, Орман шаруашылығының қызметкерлері жұмылдырылды.
Алматы облысында аса күрделі жағдай байқалады, өртті жоюға және аумақты айналып өтуге тікұшақ техникасы жұмылдырылды.
Табиғи өрттердің туындау қатерін болдырмау және азайту мақсатында орталық және жергілікті атқарушы органдар алдын алу шараларының кешенін жүргізеді.
Ормандар мен далалардың жану ошақтарын дер кезінде анықтау мақсатында авиациялық патрульдеу (АШМ және әкімдіктер, оның ішінде Қазавиақұтқару тікұшақтарында) жүзеге асырылады.
Орман-дала алқаптары мен демалыс орындарында 4 197 бірлескен рейд жүргізілді (бұл үшін 2 832 адам санымен 447 мобильдік топ құрылды). Соның нәтижесінде заңсыз өртеу, ауыл шаруашылығы алқаптарында құрғақ шөптің бақыланбайтын құлауы, стерниді өртеу және басқа да өрт қауіпсіздігі ережелерін бұзғаны үшін 674 адам әкімшілік жауапкершілікке тартылды.
Шекара маңындағы аумақтарда өзара іс-қимыл мәселелерін пысықтау үшін шекаралас өңірлердің Ресей ТЖМ бөлімшелерімен 6 тактикалық оқу-жаттығу өткізілді.
3 668 елді мекенде құрғақ өсімдіктерден және жанғыш қоқыстан тазарту жұмыстары жүргізілді, 19 189 км минералдандырылған жолақтар құрылды.
ҚР ІІМ ТЖ комитетінің баспасөз қызметі